Strona główna » Open Access » Publikowanie w OA
Publikowanie w OA
Obowiązek publikowania otwartego – Plan S

Jest to szeroki plan działań związanych z otwieraniem wyników badań naukowych finansowanych ze środków publicznych. Grupa organizacji finansujących naukę (w tym Narodowe Centrum Nauki) we wsparciu Komisji Europejskiej oraz Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych tworzy tzw. Koalicję S (cOAlition S), której celem jest od 2021 roku zapewnienie obligatoryjnego dostępu do publikacji naukowych oraz wyników badań finansowanych przez te organizacje (model tzw. Otwartego Dostępu).

Instytucje i autorzy zachowają naturalnie prawa autorskie do swoich prac, wskazane będzie jednak publikowanie na licencji Creative Commons. Samo publikowanie ma następować w ramach otwartych czasopism (możliwie wysokiej jakości), czy w bazach/repozytoriach Open Access.

Należy pamiętać, że publikowanie w Otwartym Dostępie przenosi koszty wydania na autora bądź – jak się zdecydowanie zaleca – na instytucję finansującą.

Plan S zakłada wydawanie w modelu Open Access nie tylko artykułów naukowych ale również monografii, rozdziałów oraz udostępnianie wyników badań.

Drogi publikowania w Otwartym Dostępie

„Złota droga” otwartego dostępu do publikacji oznacza intencjonalny, całkowicie otwarty model publikowania i dystrybucji treści oparty o jednolitą i w pełni otwartą politykę wydawniczą. Dotyczy to również kwestii formalnych (uregulowanych, otwartych zasad udostępniania jak np. licencja Creative Commons dla artykułów). Takie teksty są w całości dostępne bezpłatnie do pobrania (z ewentualnym okresem embargo).

"Zielona droga" to model nieco wtórnego otwarcia publikacji. Zwykle autorzy poszczególnych artykułów umieszczają je w bazach, skąd można je bezpłatnie pobierać. W tym procesie może również pośredniczyć instytucja naukowa (uczelnia, biblioteka). Zwykle są to artykuły w formie preprintów (przed recenzją i poprawkami redakcyjnymi) lub postprintów (wersje ostateczne już po recenzjach i edycji).

Zagrożenia

Fałszywe czasopisma

Uwaga na fałszywe czasopisma – wyłudzające teksty naukowe oraz pieniądze - podszywające się pod renomowane tytuły. Oszuści podrabiają oficjalne strony czasopism, wykorzystując nie tylko tytuł, ale też stopkę wydawniczą, identyfikator DOI, ISSN, skład redakcji itp.
Dla przykładu, zidentyfikowano już ok. 50 falsyfikatów czasopism, których oryginały są indeksowanych w bazie JCR.


Nieistniejące konferencje

Kolejnym niebezpiecznym zjawiskiem są fałszywe konferencje, z których – pomimo obietnic – materiały nie są indeksowane w Web of Science czy Scopus, a czasem nie są wydawane w ogóle. Merytoryczna opieka nad taką konferencją jest fikcyjna, odpowiedzialne za nią grono naukowców jest zwykle zmyślone.


Drapieżni wydawcy

Należy z ostrożnością podchodzić do ofert szybkiego publikowania prac. Istnieją wydawcy, którzy oferują usługi wydawnicze i akceptują teksty do druku bez recenzji oraz redakcji tekstów. Ich działanie charakteryzuje się dużą agresywnością ukierunkowaną na zdobywanie publikacji oraz przedstawicieli do rad redakcyjnych. Często posuwają się do oszustw, zamieszczając np. w radach redakcyjnych nazwiska naukowców bez ich zgody oraz podając fałszywy Impact Factor lub własne czynniki cytowalności artykułów. Wprowadzają w błąd co do procesu wydawniczego, powiadamiają autorów o opłatach dopiero po akceptacji artykułu do druku i obciążają za nieistniejące usługi.

Uwaga: Renomowani wydawcy nie zabiegają o publikacje, a proces wydawniczy trwa długo ze względu na weryfikację i prace redakcyjne!

Zachęcamy do zapoznania się z prezentacją „Fałszywe czasopisma, drapieżni wydawcy – metody działania i skuteczne rozpoznanie”. W razie wątpliwości prosimy o kontakt z biblioteką.


Więcej informacji:

Licencje Creative Commons

Autorzy udostępniając swoje prace za darmo nie zbywają swoich praw autorskich ale umożliwiają rozpowszechnianie swoich publikacji. Zwykle stosuje się licencje Creative Commons, które pozwalają kopiować, rozprowadzać i przedstawiać publikacje. Licencje te opierają się na czterech zasadniczych modułach, które mogą występować wspólnie (jeżeli się nie wykluczają).

  • Uznanie autorstwa (BY). Wolno kopiować, rozprowadzać, przedstawiać i wykonywać objęty prawem autorskim utwór oraz opracowane na jego podstawie utwory zależne pod warunkiem, że zostanie przywołane nazwisko autora pierwowzoru.
  • Użycie niekomercyjne (NC). Wolno kopiować, rozprowadzać, przedstawiać i wykonywać objęty prawem autorskim utwór oraz opracowane na jego podstawie utwory zależne jedynie do celów niekomercyjnych.
  • Bez utworów zależnych (ND). Bez utworów zależnych. Wolno kopiować, rozprowadzać, przedstawiać i wykonywać utwór jedynie w jego oryginalnej postaci – tworzenie utworów zależnych nie jest dozwolone.
  • Na tych samych warunkach (SA). Wolno rozprowadzać utwory zależne jedynie na licencji identycznej do tej, na jakiej udostępniono utwór oryginalny.
Finansowanie
Koszty

Zasadniczo należy pamiętać o zapewnieniu finansowania publikacji wydawanych w Otwartym Dostępie. Stroną finansującą wydanie publikacji w tym modelu jest autor, który powinien szukać środków w swojej instytucji naukowej czy w ramach projektów, w których uczestniczy. Częściowo zadania te wspiera MNiSW lecz nigdy nie będzie to pokrywało całkowitego zapotrzebowania.

Opłata ACP (Article Processing Charge)

Jest to opłata za publikację artykułu w modelu otwartego dostępu pobierana od autora przez wydawnictwo. Wysokość opłaty za artykuł jest zróżnicowana. Mediana (za OpenAPC dataset) to 2400 Euro netto dla czasopism hybrydowych (wydawanych w modelu tradycyjnym z częścią artykułów otwartych) i 1500 Euro netto dla czasopism całkowicie otwartych.

Wsparcie finansowe

Springer Open Choice

Jest to narodowy program publikacji naukowych trwający od 2010 roku, w ramach którego MNiSW finansuje wolny dostęp dla autorów publikujących w wybranych czasopismach wydawnictwa Springer. Projektem tym zarządza ICM.
Program przeznaczony jest dla autorów korespondencyjnych afiliowanych w polskich instytucjach akademickich zgłoszonych do licencji krajowej Springer (w tym Politechniki Poznańskiej).
Więcej informacji można uzyskać na stronie Wirtualnej Biblioteki Nauki.


Program publikowania otwartego w czasopismach Elsevier

W ramach aktualnej (2019-2021) licencji krajowej Elsevier został zawarty pilotażowy program, który pozwala na sfinansowanie publikacji w roku 2019, 2020 i 2021 dla odpowiednio 500, 1000 i 1500 artykułów. Koszt wydania artykułów w czasopismach hybrydowych i Gold Open Access zostanie poniesiony z krajowej opłaty licencyjnej. Autor korespondencyjny musi być afiliowany w instytucji zgłoszonej do licencji (Politechnika Poznańska jest jedną z tych instytucji).

Lista czasopism zakwalifikowanych do programu


osoba do kontaktu w sprawie otwartego publikowania w Elsevier
mgr Łukasz Jeszke
Biblioteka PP
Oddział Informacji Naukowej
tel. 61 665 2070, e-mail: lukasz.jeszke@put.poznan.pl


MDPI Institutional Membership Program

Uprzejmie informujemy o przystąpieniu Biblioteki Politechniki Poznańskiej do projektu MDPI Institutional Membership Program . MDPI (Multidisciplinary Digital Publishing Institute) to szwajcarska baza typu Open Access, w której można publikować artykuły odpłatnie lub nieodpłatnie - w zależności od rodzaju wybranego czasopisma. Artykuły prezentowane w bazie są recenzowane przez zespół specjalistów. Przystąpienie biblioteki do projektu umożliwia wszystkim naszym pracownikom skorzystanie z 10% zniżki za publikację artykułu w bazie MDPI.


W celu dodania swojego artykułu do bazy prosimy:

  • zarejestrować się i założyć swoje konto (zakładka Register znajdująca się w prawym górnym rogu strony)
  • zalogować się na swoje konto
  • z zakładki Submissions Menu wybrać opcję Submit Manuscript i dodać artykuł


W celu uzyskania rabatu za publikację artykułu prosimy:

  • po dodaniu artykułu do bazy wybrać opcję Display Submitted Manuscripts
  • z prezentowanej listy instytucji wybrać Poznan University of Technology (poglądowy zrzut ekranu)


Bezpłatne publikowanie w otwartym dostępie

Czasopisma w Directory of Open Access Journals indeksuje praktycznie wszystkie znaczące czasopisma z otwartym dostępem, w tym wiele wydawanych całkowicie bezpłatne (zwykle są to czasopisma uczelniane). Baza co prawda nie prowadzi oceny merytorycznej czasopism ale indeksuje je tematycznie i sprawdzane są kryteria formalne oraz techniczne (dla najlepszych tytułów przyznaje się znak „DOAJ Seal”). Jasno oznaczane są także czasopisma, które wymagają opłaty APC. Te cechy pozwalają znaleźć wiarygodne czasopismo otwarte, gdzie opłata APC nie jest wymagana – zachęcam do skorzystania z instrukcji wyszukiwania takich tytułów czasopism.

Repozytoria

Kolejnym darmowym i zalecanym rozwiązaniem - oprócz otwartych czasopism naukowych – jest publikowanie w repozytoriach naukowych. Mogą to być repozytoria instytucjonalne, krajowe czy dyscyplinarne. Poniżej przedstawiamy kilka darmowych i uznanych repozytoriów (prowadzonych przez wiarygodne instytucje), popularnych wśród naukowców.

  • arXiv.org
    Renomowane repozytorium dedykowanie takim dziedzinom, jak fizyka, matematyka, informatyka, elektrotechnika, statystyka czy ekonomia. Repozytorium prowadzi amerykańska uczelnia Cornell University ale jest dostępne dla każdego. Funkcjonuje od wielu lat w środowisku naukowym.
  • Zenodo
    Repozytorium fundowane i organizowane przez CERN oraz Komisję Europejską. Umożliwia deponowanie także danych badawczych. Dodatkowo wszelkie publikacje otrzymują bezpłatnie numer DOI.
  • CEON - Repozytorium Centrum Otwartej Nauki
    Dla krajowego środowiska naukowego powstało ogólnopolskie repozytorium prowadzone przez ICM i Centrum Otwartej Nauki. Spełnia wszelkie kryteria dla formuły Otwartego Dostępu.


ORCID – elektroniczny identyfikator naukowca

ORCID(Open Researcher and Contributor ID) to unikalny identyfikator dla autorów publikacji naukowych, który składa się z 16 cyfr podzielonych na cztery części oraz zapisanych w formie HTTPS URL (np. orcid.org/0000-0002-4579-9499).

Stosowanie ORCID pomaga likwidować problem identyfikacji autorów działających na tym samym polu badawczym w przypadku bardzo popularnych nazwisk, precyzować tożsamość osób, które zmieniły nazwisko lub afiliację, a także eliminować problem różnych wersji zapisu imienia i nazwiska.

Numer ORCID wykorzystywany jest między innymi przy rejestracji i wysyłaniu artykułów naukowych do Wydawców (np. IEEE, WILEY, SPRINGER), przy identyfikacji autorów składających wnioski grantowe np. w programie HORYZONT 2020, czy jako narzędzie pozwalające na zapoznanie się z dorobkiem naukowym danego autora. Za jego pomocą można w prosty sposób w jednym miejscu przedstawić swój dorobek publikacyjny.


DOI (Digital Object Identifier)

Identyfikator dokumentu elektronicznego np. artykułu z czasopisma dostępnego w Internecie.

  • Identyfikuje konkretny obiekt (artykuł)
  • Pozwala na bezpośrednie dotarcie do artykułu
  • Koszt obsługi identyfikatorów DOI dla publikacji wydawanych na naszej uczelni ponosi Politechnika Poznańska (obecnie do 1 miliona numerów)
  • Identyfikatory można nadawać dla artykułów bieżących oraz archiwalnych
  • Numery DOI stają się standardem w obiegu publikacji naukowych

Uwaga: posiadanie przez artykuł numeru DOI nie oznacza jego wyższej jakości merytorycznej, ani nie zwiększa wiarygodności wydawcy danego czasopisma. Jest to – co prawda ważna – ale tylko kwestia techniczna i redakcyjna.