Strona główna » Znajdź zasoby » E-zasoby » Open Access » Więcej informacji o Open Access
Więcej informacji o Open Access

Open Access

(według deklaracji OA)

Wolny, bezpłatny, ale też powszechny, trwały i natychmiastowy dostęp do danych i publikacji elektronicznych o charakterze naukowym i edukacyjnym.

Każdy ma prawo czytać, kopiować, drukować, rozpowszechniać, indeksować, cytować oraz przeszukiwać zasoby otwarte, w tym pełne teksty artykułów naukowych, opublikowanych w modelu OA, bez ograniczeń finansowych, prawnych i technicznych, przy zachowaniu praw autorskich i integralności pracy.

W pierwszym rzędzie otwarty dostęp dotyczy prac publikowanych w czasopismach naukowych, ale może także obejmować dane naukowe, programy oraz inne formy publikacji, jak książki, monografie, nagrania, preprinty.
Artykuły dostępne na tych zasadach przeważnie publikowane są na licencjach otwartych, np. Creative Commons.

Otwarte Zasoby Edukacyjne (angielski termin Open Educational Resources - w skrócie OER) po raz pierwszy został użyty podczas Forum on the Impact of Open Courseware for Higher Education in Developing Countries przy UNESCO w roku 2002. Termin OER oznacza powszechnie dostępne zasoby wiedzy (repozytoria wiedzy, czasopisma, podręczniki, kursy, materiały multimedialne i inne) udostępniane nieodpłatnie w wolnym dostępie w Internecie wraz z prawem do ich dalszego wykorzystania (zalecane jest stosowanie tzw. wolnych licencji) z poszanowaniem praw autorskich twórców. Na świecie istnieje szereg organizacji zaangażowanych w tworzenie otwartych projektów edukacyjnych, naukowych czy kulturalnych. W Polsce, organizacje tego typu powołały do życia Koalicję Otwartej Edukacji, której celem jest promowanie metod, ideałów i dobrych praktyk OER. W związku z uruchomieniem kilku dużych projektów OER w kraju (w tym przez Ministerstwo Edukacji Narodowej) Polska postrzegana jest na świecie jako jeden z liderów innowacji w edukacji.

Kluczowymi deklaracjami w Otwartej Edukacji (Open Access-OA) na świecie były:

Deklaracje te pozwoliły na stworzenie otwartego modelu komunikacji w OA, jako swobodnej wymiany myśli naukowej i informacji, wiążącej się przede wszystkim (w odniesieniu do poprzednich standardów komunikacji) ze:

  • zmianą myślenia o udostępnianiu informacji;
  • zmianą modelu finansowania publikacji naukowych;
  • zmianami w ocenach parametrycznych (impast factor i cytowania);
  • zmianami prawnymi (swobodniejsze licencjonowanie);
  • zmianą współpracy z wydawcami komercyjnymi;
  • zmianą szybkości i swobody przepływu informacji, umożliwioną przez internet;
  • publikowaniem elektronicznym (nowymi kanałami dostępu): repozytoriami dziedzinowymi instytucjonalnymi; czasopismami otwartymi; otwartymi kursami i materiałami konferencyjnymi; własnymi naukowymi stronami WWW;
  • otwartym i darmowym dostępem do wiedzy dla celów edukacyjnych, z zachowaniem praw autora do dzieła.

Zwolennicy otwartego dostępu podkreślają stale, że dzielenie się wiedzą w otwartym modelu komunikacji naukowej nie jest alternatywną drogą publikowania, formą samopublikacji czy też sposobem na obejście procesu recenzowania ale kluczowym elementem w kreowaniu otwartego społeczeństwa wiedzy i budowaniu otwartych zasobów naukowych i edukacyjnych.

REPOZYTORIA I SERWISY CZASOPISM OA (wybrane)

  • Repozytorium Naukowe Politechniki Poznańskiej
    Repozytorium Naukowe Politechniki Poznańskiej - to zbiór pełnotekstowych zasobów online dokumentujący i archiwizujący dorobek piśmienniczy i wydawniczy pracowników oraz doktorantów, objęty jednym systemem wyszukiwawczym (dLibra).
    Typy utworów pełnotekstowych | Więcej o publikowaniu w repozytorium
  • Repozytorium Cyfrowe Instytutów Naukowych RCIN
    to wielodziedzinowe Repozytorium Cyfrowe zdigitalizowanych materiałów archiwalnych, publikacji naukowych, dokumentacji badań oraz piśmienniczego dziedzictwa kulturowego wyselekcjonowanych ze zbiorów 16 polskich instytutów naukowych oraz ich bibliotek tworzących Konsorcjum Repozytorium Cyfrowego Instytutów Naukowych.
  • Repozytorium Centrum Otwartej Nauki CeON
    jest adresowane do polskiego środowiska naukowego i udostępnia różnego rodzaju materiały naukowe, takie jak: artykuły, książki, materiały konferencyjne, raporty czy rozprawy doktorskie.
  • OPENDOAR (Directory of Open Access Repositories) - serwis zawierający listę repozytoriów z całego świata (w tym 68 polskich instytucji (dn.12.10.2012 r.).), realizujących postulat bezpłatnego dostępu do wiedzy oraz ideę otwartej nauki.
  • ROAR (Registry of Open Access Repositories) - serwis pozwalający na rejestrację nowo powstałych repozytoriów i przeglądanie już istniejących (obecnie jest 2961 (dn.12.10.2012 r.). repozytoriów na świecie) według takich kryteriów jak: lokalizacja, typ repozytorium, oprogramowanie.
  • OAD (Open Access Repository) - wykaz repozytoriów dziedzinowych zawierających otwarte zasoby wiedzy z 38 dyscyplin naukowych
  • Serwis DOAJ (Directory Open Access Journal) - serwis czasopism pełnotekstowych z całego świata, zawierający 141 tytułów polskich czasopism pełnotekstowych (dn.12.10.2012 r.).
  • Open J-Gate - portal zawierający 7566 tytułów czasopism w otwartym dostępie (w tym 4511 Peer-Reviewed), obecnie

Więcej informacji o Open Access na stronach

Więcej szczegółowych informacji o spotkaniach, warsztatach, konferencjach, które będą miały miejsce w Polsce podczas Open Access Week (OAW) znajduje się na portalu KOED (Koalicji Otwartej Edukacji).

Równolegle na stronie Open Access Week opracowanej przez międzynarodową organizację SPARC przedstawione są wszystkie podobne wydarzenia w skali światowej.

 

Oprac.: B. Korzystka